Văn hóa tắm chung ở Nhật Bản: Lịch sử, hiện trạng và quy tắc

Văn hóa tắm chung ở Nhật Bản: Nguồn gốc và ý nghĩa sâu xa

Nghe nói ở Nhật có loại onsen nam nữ cùng tắm, nhiều người dễ xem đó là một nét văn hóa khá kích thích. Nhưng thực tế, tắm chung ở Nhật vốn không phải là “văn hóa khoe thân” hay “giải trí”, mà là phần tiếp nối của lịch sử chia sẻ việc tắm trong cộng đồng. Onsen tắm chung là nơi nam và nữ cùng dùng chung một khu vực tắm hoặc cùng một bồn nước. Điều quan trọng là, ở Nhật thời xưa, onsen và nhà tắm công cộng gắn liền với đời sống, và việc tắm là hành vi để làm sạch cơ thể, giữ ấm, nghỉ ngơi và trị liệu. Muốn hiểu về tắm chung, cần nhìn nó như một “văn hóa tắm được chia sẻ trong cộng đồng”, chứ không phải bằng lăng kính giải trí hiện đại.

Vì sao Nhật Bản có văn hóa tắm chung?

Nguồn gốc của văn hóa tắm chung ở Nhật Bản đến từ nhiều yếu tố đan xen:

• Nhà tắm là tài nguyên dùng chung: Khi mỗi gia đình chưa có phòng tắm riêng, việc cả khu vực cùng sử dụng chung nhà tắm công cộng hay onsen là điều hiển nhiên.
• Quan niệm về cơ thể khỏa thân khác biệt: Phòng tắm là nơi làm sạch và giữ ấm cơ thể, nên việc cùng chia sẻ nước nóng trong tình trạng khỏa thân không gắn với ý nghĩa tình dục như ngày nay.
• Onsen là khu trị liệu và lưu trú dài ngày: Trong bối cảnh gia đình và người dân sống nhiều tuần tại cùng một vùng onsen, khu tắm được vận hành như một phần của đời sống cộng đồng.

Cho đến thời Edo, tắm chung không hề là điều đặc biệt. Dù có khác biệt theo vùng và theo cơ sở, nó vẫn thường thấy ở sento (nhà tắm công cộng) và các vùng onsen. Với người Nhật, việc tắm trước hết là “văn hóa đời sống và sạch sẽ”.

Thời Minh Trị và bước ngoặt của văn hóa tắm chung

Bước ngoặt lớn đối với văn hóa tắm chung diễn ra vào thời Minh Trị. Khi Nhật Bản nỗ lực sánh vai với các cường quốc phương Tây, họ nhìn lại lối sống theo thước đo “có văn minh hay không”, và tắm chung cũng bị xem là một tập tục cần sửa đổi. Phủ Tokyo đã cấm tắm chung bằng sắc lệnh Ishiki Kaigi vào năm 1872 (Minh Trị 5). Đến năm 1900 (Minh Trị 33), theo mệnh lệnh của Bộ Nội vụ, tắm chung tại các nhà tắm công cộng trên toàn quốc về nguyên tắc bị cấm, ngoại trừ trẻ em dưới 12 tuổi. Từ đô thị, nhà tắm tách nam nữ dần trở nên phổ biến rồi lan rộng ra cả nước. Nói cách khác, văn hóa tắm chung giảm đi không phải vì văn hóa onsen suy yếu, mà vì hệ giá trị xã hội đã thay đổi. Dòng chảy này dẫn đến hình thức tắm nam nữ riêng là nguyên tắc cơ bản hiện nay.

Tại sao tắm chung tiếp tục giảm trong thời hiện đại?

Sau thời Minh Trị, tắm chung không biến mất hoàn toàn, nhưng trong thời hiện đại, nó còn giảm đi đáng kể. Có nhiều nguyên nhân chồng lấp:

• Ý thức về quyền riêng tư tăng lên và giá trị quan thay đổi: Xã hội hiện đại đề cao sự riêng tư cá nhân.
• Một số hành vi không phù hợp gây ra rắc rối: Các vấn đề liên quan đến hành vi thiếu chuẩn mực trong không gian tắm chung.
• Cần đáp ứng quy định địa phương và giới hạn độ tuổi: Các quy định pháp luật ngày càng chặt chẽ hơn.
• Gánh nặng vận hành và thiếu người kế nghiệp: Nhiều cơ sở gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động do thiếu nhân lực, đặc biệt là người quản lý lớn tuổi và không có người kế thừa.

Việc tắm chung giảm không phải vì đó là “văn hóa xấu”, mà chính xác hơn là những tiền đề xã hội từng làm nó tồn tại đã dần mất đi.

Hiện trạng văn hóa tắm chung ở Nhật Bản ngày nay

Mặc dù đã giảm đi nhiều, văn hóa tắm chung ở Nhật Bản vẫn tồn tại dưới một số hình thức đặc biệt:

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng, tắm chung nam nữ ở nhật ngày nay chỉ còn là thiểu số và thường xuất hiện ở những địa điểm đặc biệt, mang tính lịch sử hoặc có quy định riêng.

Những quy tắc ứng xử khi trải nghiệm onsen

Dù bạn đến onsen có khu tắm riêng hay khu tắm chung (nếu có), việc tuân thủ các quy tắc ứng xử là vô cùng quan trọng để thể hiện sự tôn trọng và duy trì trải nghiệm tốt đẹp cho mọi người:

• Tắm sạch sẽ trước khi vào bồn: Luôn tắm tráng toàn thân tại khu vực vòi sen trước khi ngâm mình vào bồn nước nóng chung.
• Không mang đồ ăn, thức uống vào khu vực tắm: Giữ gìn vệ sinh chung.
• Sử dụng khăn tắm đúng cách: Không mang khăn tắm lớn xuống bồn nước, chỉ dùng khăn nhỏ để lau người hoặc đội lên đầu.
• Giữ yên lặng và tôn trọng không gian riêng tư: Tránh gây tiếng động lớn hoặc nhìn chằm chằm vào người khác.
• Tuân thủ quy định về đồ bơi/trang phục: Nếu nơi tắm cho phép mặc đồ bơi hoặc quấn khăn, hãy tuân thủ. Ngược lại, ở nơi quy định khỏa thân, hãy chấp hành.

Hiểu rõ về lịch sử và ý nghĩa của văn hóa tắm chung ở Nhật Bản không chỉ giúp bạn có cái nhìn sâu sắc hơn mà còn chuẩn bị tốt hơn cho những trải nghiệm văn hóa độc đáo khi đến đất nước mặt trời mọc.